Opowieści matek

Są książki, które czytamy jednym tchem, a po czasie pozostają po nich jedynie miłe wspomnienia. Są jednak i takie, które zostają z nami dłużej – towarzyszą, powracają w myślach, otwierają przestrzeń do refleksji. Do tej drugiej kategorii bez wątpienia należą Opowieści Matek autorstwa Beaty Frankowskiej. Po dziesięciu latach pracy Autorka oddaje czytelnikom książkę, w której zawarto opowieści inspirowane mitami, legendami i tradycjami różnych kultur świata, spajane wielowarstwową narracją o Matce – o pierwszej więzi, poprzedzającej wszelkie inne, a zarazem o więziach pamięci łączących ludzi ze światem przodków. Przewodniczką po tej niezwykłej podróży jest jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich opowiadaczek historii, bowiem Beata Frankowska jest prekursorką nurtu storytellingu w Polsce oraz współtwórczynią Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Opowiadania (odbywającego się w Warszawie od 2006 roku).

W „Opowieściach Matek” poznajemy krajobrazy odległe geograficznie i kulturowo a choć wyrastają one z odmiennych tradycji i doświadczeń, ukazują uniwersalne doświadczenia kobiet: pragnienie macierzyństwa, obawy przed porodem oraz trudności w wypełnieniu roli matki, gdzie przeplata się moc i kruchość, czułość i niepokój, jedność i oddzielenie. Jej bohaterki nie są postaciami wyidealizowanymi – to kobiety mierzące się z wyzwaniami wpisanymi w doświadczenie macierzyństwa. A to sprawia, że opowieści które są tak różne, splatają się w jedną narrację – choć utkaną z wielu splotów nici.

Wspomnę jedynie o kilku wątkach. Grenlandzka historia Kakuarszuk ukazuje pragnienie macierzyństwa kobiety, która nie może zajść w ciążę. Aby temu zaradzić, odbywa podróż przez wnętrze ziemi, gdzie spotyka przodków i czerpie z ich wsparcia oraz siły, doświadczając inicjacji prowadzącej ku macierzyństwu. Z kolei afrykańska opowieść o Szindo odsłania inną prawdę o macierzyństwie w kontekście sprawczej mocy słów. Historia dzieci-tykw staje się subtelną przypowieścią o odpowiedzialności za język, który może budować więzi, ale też je naruszać i wymagać trudu ich odbudowy. Jednocześnie w opowieściach odnoszących się do rdzennych wspólnot natura jest pełnoprawną uczestniczką fabuł, uosobieniem sił ukrytych w różnorodnych formach życia. W efekcie morze, księżyc, góra, lis, ziemia czy wiatr stają się elementami kobiecego doświadczenia – językiem, którym przemawia do nich świat….

Opowieści uczą także, że ludzkie doświadczenie wpisane jest w głębszy porządek istnienia – w odwieczny rytm życia, śmierci i odrodzenia, ale też znajdują swój wymiar w lokalnych historiach o pamięci…

Opowieści Matek to książka, która przemawia spokojnie, niczym opowieść snuta przy ogniu, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Nie oferuje gotowych odpowiedzi, lecz zaprasza do uważnego wsłuchania się w narracje, pieśni oraz w siebie – w tym we własne historie rodzinne. Wieloletnie doświadczenie Autorki sprawia, że książka staje się żywym spotkaniem ze sztuką opowiadania, z opowieściami, które od wieków krążą pomiędzy ludźmi i choć zmieniają formę, zachowują swoje głębokie znaczenia w tradycji przekazu oralnego. Ta książka ma również wymiar osobisty – Autorka dzieli się bowiem – pomiędzy opowieściami – własnym doświadczeniem, co nadaje pracy jeszcze głębszy, subtelny i metaforyczny wymiar. To lektura dla córek poszukujących śladów swoich matek, dla matek próbujących lepiej zrozumieć córki, ale także dla wszystkich, którzy czują, że opowieści potrafią nie tylko tłumaczyć świat, lecz również są bezcenne dla trwania kultur i rozwijania więzi pomiędzy ludźmi.

Dodać należy, że publikacja została wzbogacona o wyjątkowe ilustracje autorstwa Czarli Bajki, stworzone z wykorzystaniem różnorodnych technik malarskich, które doskonale dopełniają i obrazują opowieści. Powstawały one również w trakcie całego procesu twórczego związanego z tym niezwykłym projektem. Książka została wydana staraniem Fundacji Muszelka, która zadbała również o każdy szczegół jej opracowania i realizacji.

                                                                                                                                   dr hab. prof. UKSW Bożena Józefów-Czerwińska